دیزآرتری: اختلال گفتار و نقش گفتاردرمانی
دیزآرتری یک اختلال گفتاری است که به دلیل ضعف، کندی یا عدم هماهنگی عضلات گفتاری ایجاد میشود. این اختلال میتواند ناشی از بیماریهای نورولوژیک، آسیب مغزی، سکته، پارکینسون یا اختلالات مادرزادی باشد. در این مقاله به بررسی علل، علائم و روشهای درمان دیزآرتری میپردازیم.
فهرست مطالب
- دیزآرتری چیست؟
- علل ایجاد دیزآرتری
- انواع دیزآرتری
- علائم و نشانهها
- تأثیر دیزآرتری بر ارتباط روزمره
- ارزیابی دیزآرتری
- نقش گفتاردرمانی در درمان
- مثالهای عملی از اختلال گفتار
- راهکارهای کاهش شدت اختلال
- جمعبندی نهایی
دیزآرتری چیست؟
دیزآرتری نوعی اختلال گفتاری است که به دلیل آسیب به سیستم عصبی یا عضلات گفتاری ایجاد میشود. این اختلال میتواند وضوح، سرعت، شدت و ریتم گفتار را تحت تأثیر قرار دهد. برخلاف آفازی که در زبان و مفهوم گفتار اختلال ایجاد میکند، دیزآرتری بیشتر به نحوه تولید صدا و بیان کلمات مربوط است.
علل ایجاد دیزآرتری
دیزآرتری معمولاً ناشی از مشکلات عصبی است که عضلات گفتاری را کنترل میکنند. برخی علل شایع شامل موارد زیر هستند:
- بیماری پارکینسون و دیگر اختلالات حرکتی عصبی
- سکته مغزی و آسیب به نواحی حرکتی مغز
- ضربه مغزی یا آسیب تروماتیک
- مولتیپل اسکلروزیس و دیگر بیماریهای نورودژنراتیو
- اختلالات مادرزادی یا ژنتیکی که عضلات گفتاری را تحت تأثیر قرار میدهند
انواع دیزآرتری
دیزآرتری بسته به محل آسیب عصبی و نوع اختلال عضلانی به چند نوع تقسیم میشود:
۱. دیزآرتری اسپاستیک
ناشی از آسیب به مسیرهای عصبی که کنترل حرکات دقیق عضلات را بر عهده دارند. گفتار بیمار معمولاً کند، سخت و با تن صدای یکنواخت است.
۲. دیزآرتری هیپوکینتیک
شایع در پارکینسون. گفتار آهسته، نرم، با صدای کم و گاهی بریدهبریده است.
۳. دیزآرتری آتاکسیک
ناشی از آسیب مخچه. گفتار نامنظم و با ریتم متزلزل است. گاهی کلمات از کنترل خارج میشوند.
۴. دیزآرتری دیسکینتیک
اختلال حرکات غیرارادی عضلات گفتاری، باعث تغییرات ناگهانی در بلندی صدا، ریتم و سرعت گفتار میشود.
علائم و نشانهها
- گفتار بریدهبریده یا نامفهوم
- تغییرات سرعت و ریتم گفتار
- ضعف یا خشکی صدا
- مشکل در تلفظ کلمات طولانی یا پیچیده
- ناتوانی در هماهنگی تنفس و گفتار
تأثیر دیزآرتری بر ارتباط روزمره
دیزآرتری میتواند تعاملات اجتماعی بیمار را دشوار کند. فرد ممکن است به سختی منظور خود را منتقل کند، نیاز به تکرار مکرر داشته باشد و در محیطهای پر سر و صدا دچار مشکل شود.
ارزیابی دیزآرتری
ارزیابی توسط گفتاردرمانگر شامل بررسی:
- وضوح و شدت گفتار
- سرعت و ریتم صحبت کردن
- هماهنگی تنفس و صدا
- قدرت و دامنه حرکت عضلات گفتاری
این ارزیابی به طراحی برنامه درمانی فردی کمک میکند.
نقش گفتاردرمانی در درمان
گفتاردرمانی برای بیماران دیزآرتری اهمیت بالایی دارد و شامل:
- تمرینات تقویت عضلات صورت، لب و زبان
- تمرینات کنترل تنفس و صدا
- تمرینات افزایش وضوح و سرعت گفتار
- استفاده از ابزارهای کمک گفتاری در صورت نیاز
مثالهای عملی از اختلال گفتار
– بیمار با دیزآرتری هیپوکینتیک هنگام گفتن جملات طولانی صدای بسیار کم و بریدهبریده دارد.
– بیمار با دیزآرتری آتاکسیک هنگام تلفظ کلمات چند هجایی ریتم گفتارش نامنظم است.
– در دیزآرتری اسپاستیک، گفتار آهسته، سخت و یکنواخت است.
راهکارهای کاهش شدت اختلال
- شروع زودهنگام گفتاردرمانی
- تمرینهای روزانه تقویت عضلات گفتاری
- استفاده از تکنیکهای تنفسی صحیح
- حمایت خانواده در تمرین و تعامل روزمره
جمعبندی نهایی
دیزآرتری اختلال گفتاری شایع ناشی از مشکلات عصبی است که میتواند وضوح، سرعت و ریتم گفتار را کاهش دهد. ارزیابی دقیق و درمان گفتاردرمانی تخصصی میتواند ارتباط فرد را بهبود بخشد و کیفیت زندگی او را بالا ببرد. شروع زودهنگام و حمایت خانواده نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.